Ինչպե՞ս կարդալ գրքեր. Թարգմանություն, մաս 1

Մաս 1. Ընթերցանությունն ինչպես գործունեություն.
Գլուխ 1. Հասարակ ընթերցողին

Այս գիրքն այն ընթերցողների համար է, ովքեր չեն կարողանում կարդալ: Գիտեմ, այնքան էլ քաղաքավարի չի հնչում, բայց ես ամենևին չեմ ցանկանում Ձեզ վիրավորել: Իմ պնդումը գուցե հակասական թվա, չնայած ոչ մի հակասություն այստեղ չկա: 

Այդպիսի տպավորություն կարող է ստեղծվել «ընթերցանություն» բառի տարբեր իմաստների և նշանակության պատճառով: Նա, ով կարդացել է այս տողերը, անխոս, կարող է կարդալ այս բառը կոնկրետ իմաստով: Դուք երևի արդեն հասկացաք, ինչ  նկատի ունեմ: Գիրքը ուղված է նրանց, ովքեր կարողանում են «ընթերցանություն» բառի  նշանակություններից միայն մեկով կարդալ: Գոյություն ունեն ընթերցանության տարբեր տեսակներ և կարողության մակարդակներ: Այդ պատճառով, եթե ասենք, որ գիրքը նախատեսված է միայն ավելի լավ կամ նոր կարդալ ցանկացողների համար, ապա հակասություն չի լինի: Ու՞մ է ուղված այս գիրքը: Որպես օրինակ երկու բևեռներ բերեմ: Մեզանից ոմանք ընդհանրապես չեն կարողանում կարդալ՝ փոքրիկ երեխաները, մտավոր հետամնաց մարդիկ և այլ անմեղ արարածներ: Բայց կան նաև ընթերցելու արվեստը տիրապետողներ՝ նրանք բոլոր հնարավոր միջոցներով կարողանում են կարդալ: Հեղինակներից շատերի համար նրանք ցանկալի ընթերցողներ են: Բայց մեր գրքում խոսքը գնում է կարդալու արվեստի և այն մասին, թե ինչպես սովորել ավելի լավ կարդալ, և այդ պատճառով այն դժվար թե հետաքրքրի նրանց, ովքեր արդեն մասնագիտացել են: Վերոնշյալ երկու բևեռների միջև մենք կտեսնենք սովորական ընթերցողների՝ մեզ, տառաճանաչ մարդկանց: Մենք արդեն գրագիտության ճանապարհին ենք: Մեզանից շատերը հասկանում են, որ ընթերցելու վարպետներ չեն: Դրա մասին կարելի է տարբեր կերպիմանալ, բայց մեր անկարողությունը մենք ավելի ուժեղ ենքզգում, երբ գրեթե ֆիզիկապես է դժվար դառնում կարդալ որևէբան, երբ այլ մարդ կարդացել է այդ նույն տեքստը և հասկանում՝ ինչ շատ բան ենք բաց թողել կամ սխալ հասկացել: Եթե նման փորձ չեք ունեցել, եթե երբեք ընթերցելիս դժվարություններ կամ հիասթափություն չեք զգացել այն բանի համար, որ արդյունքը չի համապատասխանում վատնած ջանքերին, ապա չգիտեմ ինչպես Ձեզ հետաքրքրեց: Այնուամենայնիվ մեզանից շատերն են ընթերցանության ժամանակ այս կամ այն դժվարությունների հանդիպել՝ չհասկանալով ինչի հետ գործ ունեն կամ ինչպես դրանք հաղթահարել: Ենթադրում եմ՝ շատերն ընթերցանությունը չեն համարում դժվար գործունեություն: Բայց կարդալու գործընացը, ինչպես յուրաքանչյուր այլ արվեստում, բաղկացած է տարբեր փուլերից, որոնցից յուրաքանչյուրում հնարավոր է կատարելագործել և հստակեցնել կարողությունները: Մենք նույնիսկ չենք մտածում, որ գոյություն ունի ընթերցանության արվեստ: Մեզ ավելի հաճախ թվում է, որ կարդալու կարողությունը պարզ և բնական է, ինչպես տեսնել և խոսել կարողանալը: Իսկ այդպիսի կարողությունները ոչ ոք արվեստ չի կոչում:

Անցած ամառ, երբ աշխատում էի այս գրքի վրա ինձ մի երիտասարդ հյուր եկավ: Նա իմացել էր, ինչի մասին եմ ես գրում և խնդրեց ինձ բացատրել՝ ինչպես ավելի լավ կարդալ: Իմ զրուցակիցը սպասումէր մի քանի նախադասությամբ պատասխան ստանալ և լուրջ հույսեր ուներ, ինչ-որ բաղադրատոմս իրեն կհասցնեի: Ես փորձեցի բացատրել, որ ամեն ինչ այդքան հեշտ չէ: Ընթերցանության տարբեր օրենքներ ուսումնասիրելու ու դրանց կիրառությունը ցուցադրելու համար ինձանից մի տասնյակ ավել էջեր պահանջվեցին: Եսպատմեցի, որգրումեմմիգիրք, որընմանէթենիսխաղալցանկացողներիհամարգրվածձեռնարկի: Կարդալու արվեստը հարկավոր է բացատրել նման կերպ:

Ամեն փուլի համար գույություն ունեն օրենքներ, որոնց պետք է հետևել յուրաքանչյուր գիրք ընթերցելիս: Երիտասարդը հուզվեց: Նա կասկածում էր, որ չի կարողանում ճիշտ կարդալ, բայց չէր պատկերցանում, ինչքան շատ բան է հարկավոր ուսումնասիրել այդ իրավիճակը շտկելու համար: Իմ զրուցակիցը երաժիշտ էր, այդ պատճառով ես իմ հերթին հետաքրքրվեցի. արդյո՞ք բոլոր ձայներ լսողները կարողանում են սիմֆոնիա լսել: Նրապատասխանը սպասելի էր՝ իհարկե ոչ: Ես խոստովանեցի, որ ինքս էլ չեմ կարողանում ճիշտ լսել երաժշտությունը և խնդրեցի, որպեսզի բացատրի՝ ինչպես դա անել երաժշտի տեսանկյունից: Իհարկե, նա կարող էր բացատրել, բայց ոչ երկու բառով: Սիմֆոնիա լսելը հեշտ չէ: Բավական չէ միայն ներկա գտնվելը, կարևոր է ուշադրություն դարձնել նրբերանգներիվրա, տարբերել դրանք և իրար մեջ համակարգել: Կարճ պատմել այն ամենի մասին, ինչ ինձ հետաքրքրում է, երիտասարդը չկարողացավ: Ավելին, ինձ անհրաժեշտ էր բավական երկար երաժշտություն լսել, որպեսզի դառնամ փորձառու գնահատող և հասուն ունկնդիր:

Այժմ իմ զրուցակիցն ինձ ավելի լավ էր հասկանում, քանի որ նույնը վերաբերում է նաև ընթերցանությանը: Ես կարող եմ երաժշտություն լսել սովորել, իսկ նա՝ կարդալ նույնատիպ պայմաններում: Կարդալ կարողանալը շատ նման է ցանկացած այլ արվեստի կամ հմտության: Անհրաժեշտ է սովորել և կիրառել որոշ կանոներ: Անհրաժեշտ սովորություններն ու հմտություները ձեռք են բերվում միայն փորձի ժամանակ: Անհաղթահարելի դժվարություններ չկան, միայն սովորելու ցանկություն և համբերություն է պետք:

Չգիտեմ՝ իմ պատասխանն ամբողջությամբ բավարարեց երիտասարդին, թե ոչ, քանի որ այդ հարցին իր մոտեցման մեջ ես մի կարևոր խնդիր նկատեցի՝նա ամբողջովին չէր գիտակցում, ինչ է ընթերցանությունը: Համարելով, որ կարդալ կարող է յուրաքանչյուր ոք, քանի որ այն ուսուցանվում է տարրական դպրոցում, նա դժվար թե կարողանա հասկանալ, որ ընթերցանությունը քիչ է տարբերվում երաժշտություն լսելուց, թենիս խաղալուց և դժվար գործունեության այլ ձևերից, որտեղ կիրառվում են զգայարաններն ու մտածողությունը:

Մտավախություն ունեմ, որ այս խնդիրը մեզանից շատերին է վերաբերվում, այդ պատճառով գրքի առաջին մասում ես պատրաստվում եմ ընթերցանությունը դիտարկել որպես գործունեություն: Բայց գիտակցելով, թե ինչ է այն իրենից ներկայացնում, դուք (ինչպես այդ երիտասարդը) պատրաստ չեք լինի պարտադիր ուսուցմանը:

Իհարկե, ես ենթադրում եմ, որ դուք ցանկանում եք սովորել: Բայց չեմ կարող ձեզանից լավ սովորեցնել ձեզ: Ոչ ոք չի ստիպի ձեզ ավելին սովորել, որքան դուք եք ցանկանում կամ անհրաժեշտ համարում: Մարդիկ հաճախ ասում են, որ հաճույքով կկարդային, եթե իմանային՝ ինչպես: Իրականում նրանք կարող են սովորել, միայն պետք է փորձել: Եվ նրանք կփորձեն, եթե իրոք ցանկանան:

Պետք է խոստովանեմ, որ ինքս կարդալ չգիտեի, մինչև քոլեջ ավարտելը: Դա պատահաբար բացահայտվեց, երբ ես փորձեցի այլոց կարդալսովորեցնել: Կարծում եմ, շատ ծնողներ են նման բացահայտում արել, երբ իրենց երեխաներին են կարդալսովորեցրել: Պարադոքսալ է, բայց այդ գործընթացի արդյունքում ծնողներն ավելի շատ են իմանում ընթերցանության մասին, քան երեխաները:

Պատճառները պարզ են՝ նրանք ակտիվ դիրքում են, այլապես անհնար կլիներ սովորեցնելը:

Վերադառնանք իմ պատմությանը: Եթե հավատանք գիդ քարտուղարին՝ այդ ընթացքում ես Կոլումբիայում հաջողակ ուսանողներից էի: Մենք լավ գնահատականեր էինք ստանում: Բավական էր մի քանի ձև սովորել և ամեն ինչ լավ էր:

Մեզանից ոմանք գրանցվեցին դասընթացի, որն ազդեց մեր ինքնագնահատականի բարձրացման վրա: Այն անցկացնում էր Ջոն Էրսքինը: Դասընթացը տևում էր երկու տարի, կոչվում էր ,,General Honors” (Գերազանցիկների համար ընդհանուր դասընթաց) ու հիմնված էր բարձր կուրսեցի ընտրյալների վրա: Այնտեղ միմիայն հայտնի գրքեր էինք կարդում, սկսած հունական դասականներից, հին հռոմեական և միջնադարյան  գրականական գլուխգործոցներից, մինչև ժամանակակից հեղինակներ: Ինչպիսիք են՝ Ուիլյամ Գեյմս, Էյնշտեյն, Ֆրեյդ: Ընթերցանության համար գրքեր ընտրում էինք տարբեր ոլորտներից՝ պատմություն, մաթեմատիկա, փիլիսոփայություն, հոգեբանություն, պոեզիա…Շաբաթը մեկ անց էինք կացնում ոչ ֆորմալ սեմինարի նման մի բան, որտեղ կարդացածը քննարկում էինք դասավանդողների հետ: Դասընթացն ինձ վրա կրկնակի ազդեցություն թողեց: Ինձ ոչ թե թվում էր՝ ոսկի եմ գտել, այլ որ հանքի տիրակալ եմ: Ինձ “հանրահայտ” գրքեր էին շրջապատում: Ես կարողանում էի կարդալ: Ամբողջ աշխարհն իմ գրպանում էր: Եթե ավարտելուց հետո բիզնեսով, բժշկությամբ կամ իրավաբանությամբ զբաղվեի, մի օր կմտածեի, թե կարողանում եմ կարդալ ու մյուսներից կարդացած եմ, բայց քնից շուտ արթնացա:

Ես համալսարանն ավարտեցի համոզված լինելով այն բանում, որ ստացել եմ հիանալի կրթություն և գերազանց կարողանում եմ կարդալ: Նման մոլորությունից ինձ բուժեց դասավանդումը: Պատիժը ճշգրտորեն համընկնում էր հանցանքի հետ՝ ավարտելուց մեկ տարի անց ես պարտավորված էի վարել գերազանցիկների հենց նույն կուրսը, որտեղ ես իմ ժամանակին ինքնահավանությունս էի զարգացնում: Բոլոր այն գրքերը, որոնց մասին ինձ վիճակված էր պատմել, ես կարդացել էի ուսանողական տարիներին: Ես երիտասարդ էի ու ինքնավստահ, հետևաբար որոշեցի վերընթերցել դրանք՝ հիշողությունը թարմացնելու համար, շաբաթը մեկ: Մեծագույն զարմանքով բացահայտեցի, որ կարդում եմ ասես առաջին անգամ այն գրքերը, որոնց ես հետևողականորեն ու համառորեն «տիրապետում էի» ուսման տարիներին: Գիտակցումը ավելի ուշ եկավ ու դարձավ հայտնություն, ես ոչ միայն քիչ բան էի հիշում այդ գրքերից, այլ նաև վատ էի ընթերցում: Որպեսզի թաքցնեի տգիտությունս ու անիրազեկությունս, ես գործում էի ինչպես ցանկացած երիտասարդ դասավանդող, որը վախենում էր առաջին աշխատանքից ու սովորողներից: Ես ակտիվորեն դիմում էի հավելյալ աղբյուրների՝ հանրագիտարանների, հոդվածների, գրքերի մասին գրքերի, հույս ունենալով դրանց միջոցով սովորողներից ավելի կրթված երևալ: Աշխատելով ինչ որ գրքի վրա, ես մտածում էի, որ նրանք անպայման կհասկանան, որ իմ հարցերն ու դատողությունները հիմնված են շատ խորը ու մտածված ընթերցանության վրա: Բարեբախտաբար ինձ բացահայտեցին: Հակառակ դեպքում ես այդպես էլ կբավարարվեի դասավանդման խաբկանքով, ինչպես ավելի վաղ ուսման խաբկանքով էի բավարարվում: Հաջողությամբ հիմարացնելով ուրիշներին, ես շուտով կզբաղվեի ինքնախաբեությամբ: Ճակատագրի առաջին ընծան եղավ կուրսի իմ գործընկերը՝ բանաստեղծ Մարկ Վան Դորենը: Նա քննարկումներ էր վարում պոեզիայի մասին, իսկ ես՝ պատմության, գիտության ու փիլիսոփայության մասին: Մարկը մի քանի տարով մեծ էր ինձանից և զգալի չափով ավելի լավ էր կարողանում ընթերցել: Դրա հետ մեկտեղ հավանաբար նա ավելի ազնիվ էր ինձանից: Ստիպված էի համեմատել նրա ուսուցման ոճը իմի հետ ու անմխիթար հետևություններ անել՝ ստել ինձ ես չէի կարող: Գիրքը հասկանալու համար ես կարդում էի ոչ թե նրան, այլ նրա մասին: Ես իմ ունկնդրին այնպիսի հարցեր էի տալիս, որը կարող էր տալ ցանկացած մեկը, որը տեղյակ չէր գրքից: Դրա հետ մեկտեղ ես նման էի այն մարդուն, որը տոննաներով  հավելյալ նյութեր է փորփրել, որոնք նախատեսված են այն մարդկանց համար, որոնք չեն կարողանում կամ չեն ուզում կարդալ: Մարկի հարցերը, հակառակը, ծնվում էին գրքի բովանդակությունից: Թվում էր նրա ու հեղինակի մեջ արդեն վստահելի հարաբերություններ են առաջացել: Նրա համար յուրաքանչյուր գիրքը մի ողջ աշխարհ էր դարձել՝ անծայրածիր տարածություն հետազոտության համար: Ու արդարացի պատիժ էր իջնում այն ուսանողի գլխին, որը պատասխանում էր հարցերին այնպես, կարծես այդ աշխարհում ճանապարհորդելու փոխարեն նա շտապ ուղեցույցն էր թերթել: Տարբերությունը չափազանց ակնհայտ ու անտանելի էր ինձ համար: Այն վայրկյան անգամ չէր թողնում ինձ մոռանալ, որ ես չեմ կարողանում ընթերցել: Ճակատագրի մյուս ընծան դարձավ սովորողների իմ առաջին կուրսը: Նրանք անմիջապես նետվեցին առաջ անցնելու իրենց դասավանդողին ու սովորեցին հանրագիտարաններ ընթերցել, հոդվածներ ու դասականների վերաբերյալ նախաբաններ կարդալ ինձանից ոչ պակաս: Նրանցից մեկը, որը հետագայում քննադատ դարձավ, առավել մեծ եռանդ էր ցուցաբերում: Անհատնում հիացմունքով նա դիմում էր հավելյալ նյութերի քննարկումների, դրանով մյուս սովորողներին ու ինձ հենց գրքի մասին խոսելու անհրաժեշտությունը մատնանշելով: Ընդ որում ես մտածում եմ, որ այդ խմբի ուսանողները, ապագա քննադատին էլ վերցրած, ինձանից լավ չէին կարդում: Իհարկե մեզանից ոչ մեկը, բացառությամբ Վան Դորենին, իսկապես չէր կարդում: Մեկ տարի անց դասավանդողի դերում ես ազատվեցի իմ կարդացած լինելու մասին պատրանքից: Այդ ժամանակվանից ես ուսանողներին սովորեցնում էի կարդալ վեց տարի անընդհատ Կոլումբիական համալսարանում Վան Դորենի հետ և հետո նաև տաս տարի Չիկագոյի համալսարանում նախագահ Ռոբերտ Հաթչինսոնի հետ նույն շարքում: Համարում եմ, որ այդ տարիների ընթացքում ես աստիճանաբար ավելի լավ կարդալ սովորեցի, դադարեցի ինքնախաբեությամբ զբաղվել ու ինձ մասնագետ կարծել: Ինչու՞: Կարդալով տարեց տարի միևնույն գրքերը, ես ամեն անգամ անկեղծորեն զարմանում էի, գիրքը ինձ համար կատարելապես նոր էր թվում, կարծես ես այն առաջին անգամ էի բացում: Վերընթերցելով հերթական գիրքը, ես ինքս ինձ ասում էի, որ հիմա արդեն կատարելապես յուրացրել եմ ամեն ինչ, բայց ամեն հերթական ընթերցումից հետո ես գտնում էի նախորդ անգամ սխալ հասկացված մասեր: Կարծում եմ, որ այդպիսի մի քանի կրկնողությունից հետո նույնիսկ հետամնաց մարդը կհասկանա, որ չի կարողանում կարդալ ինչպես հարկն է: Իհարկե գործը վարպետից է վախենում, բայց ընթերցանության հմտության մեջ, ինչպես ցանկացած այլ հմտության մեջ, ավելի շատ պրակտիկա է անհրաժեշտ, քան ի սկզբանե թվում էր:

Ես պատռվում եմ երկու ցանկությունների արանքում: Անկասկած, ես ուզում եմ, որ դուք սկսեք ինչքան հնարավոր է արագ ընթերցել սովորել, բայց դրա հետ մեկտեղ չեմ համարձակվում ձեզ խաբել, արագ ու հեշտ արդյունք խոստանալով: Համոզված եմ, որ դուք ինքներդ էլ չեք ցանկանում խաբված լինել: Ընթերցանության ուսուցումը, ինչպես ցանկացած այլ հմտության ընկալումը, որոշակի դժվարություններ է նախատեսում, որոնց հաղթահարումը ջանք ու ժամանակ է պահանջում: Կարծում եմ, ով որ որևէ գործունեություն է սկսում, պատրաստ է դրան ու գիտակցում է, որ ոչինչ չի տրվում առանց ջանքի: Մեծանալ մանկական անկողնուց, մի ողջ կարողություն վաստակել, երջանիկ ընտանիք կազմել կամ գտնել իրական իմաստություն՝ այդ ամենին ժամանակ ու ավյուն է անհրաժեշտ: Մի՞թե տրամաբանական չէ, որ կարդալու կարողությունն ու արժանի գրքերի ընտրությունը նույնպիսի ծախսեր են պահանջում:

Իհարկե ամեն ինչ մի քիչ ավելի արագ կլիներ, եթե մենք ուսուցումը դեռ դպրոցից սկսեինք: Ցավոք, սովորաբար հակառակն է տեղի ունենում՝ դպրոցում մենք կանգնեցնում ենք շարժումը: Մանրամասն դպրոցների թերությունների մասին ես կարտահայտվեմ հետո: Հիմա ես միայն փաստն եմ արձանագրում, որը բոլորին է վերաբերում, քանզի զգալի կերպով հենց դպրոցն է մեզ այնպիսի մարդ դարձնում, որոնք  չեն կարողանում ընթերցել ու դրանից հաճույք ստանալ:

Ուսում ստանալու պրոցեսը չի դադարում ուսումնական հաստատությունը ավարտելուց հետո, հավասարապես և յուրաքանչյուրիս կրթության պատասխանատվությունը չի կարելի լիովին դնել դպրոցական համակարգի վրա: Յուրաքանչյուրը կարող է ու պետք է ինքը որոշի՝ բավարարու՞մ է իրեն մատուցվող կրթությունը: Եթե ոչ, ապա ուղղել դրությունը կամ՝ ոչ, յուրաքանչյուրի անձնական ընտրությունն է: Քանի ուսումնական հաստատությունները մնում են այնպիսին, ինչպիսին այսօր են, ևս մի դիպլոմը հազիվ թե օգնի: Լուծման տարբերակը (երևի թե միակը մեզանից շատերի համար) բարձրացնել ընթերցանության որակը, որպեսզի արդյունքում արդյունավետ սովորենք գրքերով:

Հենց այդ որոշման մասին է այս գրքում խոսքը գնալու: Այն հասցեագրված է մեծերին, որոնք սկսում են հասկանալ, թե ինչքան քիչ գիտելիք են ստացել դպրոցում ու քոլեջում: Այս գիրքը պետք կգա այն մարդկանց, որոնց բախտը ավելի քիչ է բերել, քանզի միայն հիմա զարմանքով իմացան, որ ինչ որ բանից զրկված են եղել: Գիրքը կարող է օգտակար լինել դպրոցների ու քոլեջների սովորողներին, որոնք պարբերաբար հարց են տալիս այն մասին, ինչպես և ինչով լրացնել սեփական կրթությունը: Եվ վերջապես գիրքը պետք կգա նույնիսկ դասավանդողներին, որոնք երբեմն զգում են, որ իրենց սովորողներին բավականաչափ գիտելիք չեն տալիս, բայց չգիտեին ինչպես ուղղել այս դրությունը:

Խոսելով սովորական ընթերցողների այսքան լայն լսարանի մասին, ես հաշվի եմ առնում նրանց մակարդակների և ունակությունների բոլոր տարբերությունները, կրթության ու փորձի և, իհարկե, հետաքրքրությունների ու մոտիվացիաների աղբյուրների միջև տարբերությունները: Բայց առաջնային կարևորությունը այս հարցում ընդհանուր նպատակի ու դրա արժեքի հասկացություն ունի:

Մենք կարող ենք զբաղվել գործունեությամբ, որն ընդհանրապես կապ չունի ընթերցանության հետ, բայց այնուամենայնիվ զգալ, որ կյանքը ավելի բազմազան կլինի, եթե առօրյայի մի մասը նվիրել ինքնազարգացմանը, օրինակ՝ գրքերի օգնությամբ: Բացի դրանից երբեմն աշխատանքը մասնագիտական գրականության ընթերցում է պահանջում. Բժիշկը միշտ պիտի տեղյակ լինի բժշկական նորություններից, իրավաբանը պարտավոր է դատական գործեր կարդալ, գործարարը պիտի ուսումնասիրի ֆինանսական հաշվետվությունները, ապահովագրական քաղաքականությունը, պայմանագրերը և այլն: Կարևոր չէ, կարդում ենք աշխատանքի, թե ինքնազարգացման համար, պարզ է մի բան՝ դա կարելի է անել որակով, կամ ոչ այնքան:

Մենք կարող ենք քոլեջում սովորել, օրինակի համար. լինել աստիճան ստանալու թեկնածու և դրա հետ մեկտեղ գիտակցել, որ մեզ ավտոմատ կերպով խցկում են գիտելիքներով, ամբողջական իմաստով զարգացնելու փոխարեն: Ուսանողների մեծ մասը մինչև բակալավրի դիպլոմ ստանալու պահը չորս տարի այսպես թե այնպես տարբեր առարկաներ են ուսումնասիրել, որից հետո քննություն են հանձնել: Այդ գործընթացի հաջողությունը կախված է եղել նույնիսկ ոչ այդ առարկայից, այլ դասավանդողի անձից: Եթե ուսանողը քաղել է նյութի հիմնական մասը լեկցիաներից և դասագրքերից, լինելով դրա հետ մեկտեղ դասավանդողի սիրելին, ապա նա բավականին հեշտ քննությունը կհանձնի: Բայց դրա հետ մեկտեղ բաց կթողնի զարգանալու հնարավորությունը:

Իհարկե մենք կարող ենք դպրոցում, քոլեջում կամ համալսարանում դասավանդել: Հուսով եմ, որ դրանով հանդերձ մենք գոնե ինքներս մեզ  կխոստովանենք, որ ընթերցանության մասնագետներ չենք: Մենք հրաշալի հասկանում ենք, որ որակյալ ընթերցանության մեջ հեռու ենք անցել մեր ուսանողներից: Յուրաքանչյուր մասնագիտության մեջ որոշակի հնարքներ կան, որոնք օգնում են հանդիսատեսի վրա տպավորություն գործելուն: Ուսուցչի հնարքներն են՝ գիտելիքը և փորձը դնել առաջին պլանում: Դա ոչ այնքան խորամանկություն է, որովհետև սովորաբար մենք այնուամենայնիվ գիտենք ու կարող ենք մի քիչ ավելին, քան մեր ուսանողները: Բայց չարժի ինքներս ընկնենք այդ թակարդը: Եթե մենք չենք հասկանում, որ ուսանողի մոտ բացակայում է որակյալ ընթերցանության հմտությունը, դա խորամանկությունից ավելի վատ է, որովհետև այս դեպքում մենք որպես մանկավարժ մեր ուղիղ պարտականությունները չենք կատարում: Իսկ կարդալուունակությանմեջպատրանքըընդհանրապեսվերածվումէինքնախաբեության:

Լավագույն բժիշկները կարողանում են գրավել հիվանդի վստահությունը, բացահայտ խոստովանելով իրենց սահմանափակումների մասին: Մենք ամենալավ ուսուցիչ ենք համարում  նրան, ով ամենաքիչ պահանջները ունի: Եթե ուսանողները փակուղում են հայտնվել դժվար խնդրի լուծման մեջ, ապա դասավանդողը, ով չի ծածկի իր դժվարությունները, կօգնի նրանց ավելի շատ, քան մանկավարժը, որը բարձրացել է պատվանդանի վրա: Եթե մենք ազնվորեն խոստովանեինք, որ դժվարություններ ունենք ընթերցանության մեջ, և քիչ թաքցնեինք, թե ինչքան դժվար է մեզ համար ընթերցելը, ապա մենք կկարողանայինք շահագրգռել ուսանողներին հենց գիտելիք ստանալու ընթացքով, քննություն տալու փաստի փոխարեն:

Իմ կարծիքով մինչ այդ պահը ընթերցել չիմացող մարդիկ արդեն հասկացան, որ ես ինքս էլ նրանցից այդքան առաջ չեմ: Ես ստույգ հասկանում եմ ինչ չգիտեմ ու, հնարավոր է, թե ինչու չգիտեմ: Իմ հիմնական առավելությունը կայանում է հենց դրանում: Դրանում է կայանում իմ հիմնական նվաճումը այսքան տարի դասավանդելու ընթացքում: Անկասկած, եթե ինձ մոտ մի բան ավելի լավ է ստացվում, քան ուրիշների մոտ, ապա ես հաճույքով պատրաստ եմ օգնել շրջապատիս հանուն նպատակի, որը արդարացնում է այսչափ լուրջ ջանքերը:

Երբեմն ոչ այդքան տաղանդաշատ ուսանողը անսպասելի պարզվում է, որ ընդունակ է որակով ընթերցել գիրքը: Մասնագետներն ընթերցում են սովորաբար ոչ ավելի գերազանց, քան մենք, բայց նրանք հաճախ այդ առումով շատ լուրջ աշխատանք են կատարում, եթե տեքստը ուղղակի ձևով կապված է նրանց մասնագիտության հետ և հատկապես, եթե դրանից է կախված նրանց համբավը: Իրավաբանը ավելի շուտ բծախնդրորեն կվերլուծի իր պրակտիկայի համար բոլոր հրատապ դատական գործերը: Բժիշկը նույն կերպ ուշադիր կկարդա ցանկացած կլինիկական ուսումնասիրությունների մասին, եթե նրան ում խոսքը գնա նրա համար կարևոր ախտանիշների մասին: Դա ճիշտ է ազդում նաև գործունեության այլ ոլորտներում: Նույնիսկ բիզնեսը ստանում է գիտական նրբերանգ, երբ գործարարները ստիպված են լինում ֆինանսական հաշվետվություններ կամ պայմանագրեր կարդալ: Ճիշտ է, ես լսել եմ, որ շատ գործարարներ չեն կարողանում ինչպես հարկն է նման փաստաթղթեր կարդալ, նույնիսկ եթե սեղանին է դրվել նրանց սեփական ֆինանսական բարեկեցությունը:

Ընդհանուր առմամբ կանանց ու տղամարդկանց շրջանում նույնանման հմտությունները վերլուծելու փորձի դեպքում, նրանց գործունեության բնույթից անկախ, ես հիշում եմ միայն մի իրադրություն, երբ նրանք ընթերցանության մեջ գերազանցում են իրենք իրենց: Ստանալով սիրային հաղորդագրություն, սիրահարները տողերի միջև ու եզրադաշտում են կարդում, ուսումնասիրում են մանրագույն մասնիկները և տեքստը ընդհանրապես, նրբորեն զգում են համատեքստը, ակնարկներն ու թաքնված իմաստը:  Նրանք որսում են բառերի գույնը, արտահայտությունների բույրն ու նախադասությունների քաշը: Երբեմն նրանք նույնիսկ ուշադրություն են դարձնում կետադրության վրա: Եվ նրանք անընդհատ վերընթերցում են այդպիսի նամակները, ասես առաջին անգամ: Բոլոր այդ օրինակները, հատկապես վերջինը, օգնում են պատկերացում կազմելու ընթերցանության գործընթացի իմ անձնական նկատառումների մասին: Եվ այնուամենայնիվ դա դեռ բավական չէ: Որպեսզի ավելի խորը հասկանալի լինի նրա էությունը, հարկավոր է ավելի ստույգ տարբերել ընթերցանության տեսակներն ու մակարդակները: Գիրքը ավելի գրագետ ընթերցելու համար, և հատկապես այդպես եմ ես ուզում ձեզ ընթերցել սովորեցնել, պետք է ընկալել նման տարբերությունների էությունը: Այդ մասին մենք կխոսենք հաջորդ գլխում: Հիմա կարևոր է հասկանալ, որ այդ գիրքը ընթերցանության մասին չէ ընդհանուր առմամբ, այլ այն ընթերցանության մասին, որը մարդկանց մոտ առանձնապես չի ստացվում, եթե իհարկե նրանք սիրահարված չեն:

Ռուսերենից թարգմանությունը Գրադարան կենտրոնի ղեկավար Մարի Գաբանյանի
Մորտիմեր Ադլեր
«Ինչպե՞ս կարդալ գրքեր»
Նախաբան

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր
Երևան, 2014

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.